Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα που δημιουργείται αυτόματα ως αντίδραση σε πραγματικά απειλητικά ερεθίσματα του περιβάλλοντος (ερεθίσματα που υποδηλώνουν την ύπαρξη κινδύνου όπως π.χ. δυνατοί θόρυβοι, σωματικές/λεκτικές απειλές). Είναι ένα χρήσιμο συναίσθημα, αφού μας προειδοποιεί εγκαίρως ώστε να λάβουμε δράση ενάντια στον κίνδυνο (μάχη ή φυγή).
Η φοβία αντιθέτως, αφορά καταστάσεις που δεν αποτελούν αντικειμενική απειλή (πχ ασανσέρ, μεγάλα ύψη, ενέσεις, έκθεση σε κοινό) και όμως προκαλούν υπερβολικά υψηλό ποσοστό φόβου. Συνήθως, συνοδεύεται από ιδέες και σκέψεις δυσανάλογες των καταστάσεων, που έχουν μη-ρεαλιστικό χαρακτήρα (π.χ. ”το ασανσέρ θα κολλήσει, θα κλειστώ μέσα και θα πεθάνω”, ‘αν ανέβω σε μεγάλο ύψος, θα ζαλιστώ και θα πέσω”, ”αν μου κάνουν ένεση ή δω αίμα, θα λιποθυμήσω”, ”αν βγω μπροστά σε κοινό, θα αγχωθώ, θα χάσω τα λόγια μου και θα γίνω ρεζίλι”). Έτσι, πυροδοτούνται σωματικά συμπτώματα άγχους (ταχυπαλμία, εφίδρωση, ρίγη) που προκαλούν έντονη δυσφορία στους πάσχοντες.
Οι σκέψεις αυτές, προηγούνται της επαφής με το ερέθισμα που προκαλεί την φοβία (φοβικό ερέθισμα) και, στις περισσότερες περιπτώσεις οδηγούν στην αποφυγή καταστάσεων και συνθηκών που συνδέονται με αυτό (π.χ. το άτομο αποφεύγει να πάει σε μέρη που είναι πολύ ψηλά, να χρησιμοποιήσει το ασανσέρ, να κάνει εξετάσεις αίματος, να συμμετάσχει σε ομιλίες/παρουσιάσεις).
Συχνά μάλιστα, επηρεάζεται και η λειτουργικότητά του ατόμου, ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η φοβία του, αφού δεν δίνει στον εαυτό του την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με το ερέθισμα (να εκτεθεί στον φόβο του) και να διαπιστώσει ότι δεν είναι απαραίτητα επικίνδυνο ή καταστροφικό. Καταλήγει επομένως να πιστεύει, ότι ο φόβος τον εξουσιάζει και ποτέ δεν αισθάνεται αρκετά δυνατός να αντιμετωπίσει την κατάσταση, με αποτέλεσμα να επηρεάζεται η αυτοπεποίθησή του.
Η έκθεση στους φόβους μας, παρόλο που μπορεί να φαντάζει ανέφικτη στην αρχή, είναι ωστόσο απαραίτητο και καθοριστικό στοιχείο για την αντιμετώπισή τους και την βελτίωση της ποιότητας ζωής μας!
Ας μην ξεχνάμε ότι είναι φυσιολογικό να έχουμε αδυναμίες, φόβους και ανησυχίες. Η αναγνώριση αυτών είναι το πρώτο βήμα προς την αλλαγή!
Image by Freepik